بیمه کارفرمایی بهتر است یا اختیاری؟

یه عده سر کار می‌رن و کارفرما بیمه‌شون می‌کنه، یه عده هم آزادکارن و باید خودشون فکری به حال سابقه‌شون بکنن. جواب سؤال «بیمه کارفرمایی بهتر است یا اختیاری؟» به همین بستگی داره که تو کدوم گروهی. کوتاهش اینه: وقتی کارفرما داری، اصلاً حق انتخاب نداری؛ بیمه‌ت اجباریه و برات به‌صرفه‌تره، چون بیشتر پولش رو کارفرما می‌ده و بیمه بیکاری هم داری. بیمه اختیاری و خویش‌فرما برای وقتیه که کسی نیست حق بیمه‌ت رو بده. پایین‌تر با رقم‌های ۱۴۰۵ نشون دادیم هر کدوم چقدر خرج داره و در عوض چی دستت رو می‌گیره.

انواع بیمه تامین اجتماعی

تأمین اجتماعی چند مدل قرارداد داره که بیشتر آدم‌ها با یکی از این چهارتا سروکار پیدا می‌کنن:

1. بیمه اجباری (کارگری یا کارفرمایی): برای هر کسی که تو کارگاه مشمول قانون کار، برای یه کارفرما کار می‌کنه.
2. بیمه مشاغل آزاد یا خویش‌فرما: برای مغازه‌دار، فریلنسر، راننده و هر کی که برای خودش کار می‌کنه.
3. بیمه اختیاری: برای کسی که سابقه بیمه داره و حالا بدون کارفرما می‌خواد سابقه‌ش قطع نشه.
4. بیمه گروه‌های خاص: کارگرهای ساختمانی، راننده‌ها، قالیباف‌ها و چند گروه دیگه که قانون و نرخ جدا دارن.

بیمه کارفرما چیست؟

بیمه کارفرما همون بیمه اجباریه. کارفرما از روز اولی که کسی رو سر کار میاره، باید معرفیش کنه به تأمین اجتماعی و هر ماه لیست بیمه‌ش رو بفرسته. یه سهم کوچیک از حقوق خود کارگر کم می‌شه و بقیه‌ش رو کارفرما از جیب خودش می‌ده.

پوشش این بیمه از بقیه کامل‌تره: درمان برای خودت و خانواده‌ت، غرامت روزهایی که مریضی و نمی‌تونی کار کنی، ازکارافتادگی، بازنشستگی، مستمری بازماندگان و بیمه بیکاری.

بیمه نکردن هم برای کارفرما راه فرار نیست. تأمین اجتماعی هر وقت متوجه بشه، حق بیمه معوقه رو با جریمه ازش می‌گیره.

شرایط سنی بیمه کارفرما

تو بیمه اجباری چیزی به اسم سقف سنی نداریم. تو کارگاه که مشغول باشی، ۲۰ ساله باشی یا ۶۵ ساله، کارفرما باید بیمه‌ت کنه.

محدودیت فقط از پایینه. طبق قانون کار، به‌کار گرفتن زیر ۱۵ سال ممنوعه. بین ۱۵ تا ۱۸ سال هم «کارگر نوجوان» حساب می‌شی و قبل از شروع کار باید معاینه پزشکی تأمین اجتماعی رو بگذرونی.

حق بیمه کارفرما چند درصد است؟

کل حق بیمه‌ای که تو لیست ماهانه ثبت می‌شه، ۳۰ درصد حقوق و مزایای مشمول بیمه‌ست:

1. ۷ درصد سهم کارگره و از حقوقش کم می‌شه.
2. ۲۰ درصد سهم کارفرماست.
3. ۳ درصد هم حق بیمه بیکاریه که اونم کامل گردن کارفرماست.

یعنی کارفرما در کل ۲۳ درصد می‌ده. دولت طبق قانون یه سهم ۳ درصدی جدا هم داره که به لیست کارفرما ربطی پیدا نمی‌کنه.

فرض کن حقوق مشمول بیمه یکی ۲۰ میلیون تومن باشه. یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومن از حقوقش کم می‌شه و ۴ میلیون و ۶۰۰ هزار تومن رو کارفرما می‌ذاره روش. این حقوق یه سقف هم داره: سال ۱۴۰۵ حداکثر دستمزدی که ازش حق بیمه کم می‌شه، هفت برابر حداقل دستمزده؛ ماهی حدود ۱۱۶ میلیون و ۴۰۰ هزار تومن. حقوق‌های امسال رو هم تو آخرین اخبار حقوق و دستمزد ۱۴۰۵ کامل آوردیم.

بیمه خویش فرما چیست؟

بیمه خویش‌فرما (اسم رسمیش «بیمه حرف و مشاغل آزاد») برای کسیه که کارفرما نداره و خودش برای خودش کار می‌کنه. اینجا کسی سهم کارفرما رو نمی‌ده و کل حق بیمه پای خودته.

خودت یه دستمزد بین حداقل و حداکثر دستمزد سال انتخاب می‌کنی و یکی از سه نرخ ۱۲، ۱۴ یا ۱۸ درصد رو روش می‌گیری. با حداقل دستمزد ۱۴۰۵ (ماهی حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومن)، حق بیمه ماهانه تو ماه‌های ۳۰ روزه تقریباً این‌قدر درمیاد:

1. نرخ ۱۲ درصد: حدود یک میلیون و ۹۹۵ هزار تومن
2. نرخ ۱۴ درصد: حدود ۲ میلیون و ۳۲۸ هزار تومن
3. نرخ ۱۸ درصد: حدود ۲ میلیون و ۹۹۳ هزار تومن

ماه‌های ۳۱ روزه یه کم بیشتر می‌شه. درمان هم تو این سه نرخ نیست؛ دفترچه می‌خوای، باید سرانه درمان رو جدا بدی.

بیمه ی خویش فرما شامل چه تسهیلاتی می شود؟

فرق سه نرخ تو اتفاقیه که برات بیفته:

1. ۱۲ درصد: فقط بازنشستگی. خانواده‌ت هم فقط اون موقع مستمری می‌گیرن که فوتت بعد از بازنشستگی باشه.
2. ۱۴ درصد: بازنشستگی، به‌علاوه فوت؛ چه قبل از بازنشستگی باشه چه بعدش.
3. ۱۸ درصد: همه موارد ۱۴ درصد، به‌علاوه ازکارافتادگی کلی.

نرخ ۱۲ درصد ارزون‌تره، ولی یه جای خالی بزرگ داره: فوت قبل از بازنشستگی یعنی خانواده بدون مستمری. نون‌آور خونه یا آدمی با کار پرریسک، بهتره تفاوت ماهانه ۱۸ درصد رو با ۱۲ درصد بسنجه؛ با حداقل دستمزد حدود یک میلیون تومنه. بیمه بیکاری هم تو هیچ‌کدوم از این سه نرخ نیست.

شرایط بیمه خویش فرمای اختیاری چیست؟

خیلی‌ها این دوتا رو یکی می‌دونن و می‌گن «خویش‌فرمای اختیاری»، ولی تو تأمین اجتماعی دو قرارداد جدان.

بیمه اختیاری برای ادامه دادن سابقه‌ایه که قبلاً داشتی و حالا با بیکاری یا نداشتن کارفرما داره قطع می‌شه. نرخش ۲۷ درصده و پوششش تقریباً همون بیمه کارگریه، فقط بیمه بیکاری نداره. با حداقل دستمزد ۱۴۰۵، حداقل حق بیمه ماهانه‌ش حدود ۴ میلیون و ۴۸۹ هزار تومن می‌شه. شرط‌هاش:

1. حداقل ۳۰ روز سابقه پرداخت حق بیمه
2. سن بین ۱۸ تا ۵۰ سال
3. بالای ۵۰ سال باید به اندازه سال‌های اضافه، سابقه داشته باشی؛ مثلاً یه آدم ۵۴ ساله دست‌کم ۴ سال سابقه لازم داره
4. با ۱۰ سال سابقه یا بیشتر، شرط سنی کلاً برداشته می‌شه
5. همزمان تو هیچ کارگاهی بیمه اجباری نباشی

بیمه خویش‌فرما شرط سابقه نداره، ولی حداقل سنش ۱۸ ساله و سقفش برای آقایون ۵۰ و برای خانم‌ها ۴۵ سال. مدرک شغلی مثل جواز کسب یا پروانه فعالیت هم ازت می‌خوان.

بیمه بیکاری چیست

بیمه بیکاری یه مقرری ماهانه‌ست برای وقتی که بدون میل خودت کارت رو از دست دادی؛ مثلاً اخراج شدی یا کارگاه تعطیل شده. حق بیمه‌ش همون ۳ درصدیه که کارفرما می‌ده.

تو مقایسه بیمه‌ها، این بخش وزن زیادی داره. قانون بیمه بیکاری، صاحبان مشاغل آزاد و بیمه‌شده‌های اختیاری رو صریحاً از شمولش بیرون گذاشته و این حمایت فقط مال بیمه اجباریه.

مقرریش ۵۵ درصد متوسط دستمزد روزانه‌ته. متأهل‌ها به ازای هر نفر تحت تکفل، تا ۴ نفر، ۱۰ درصد حداقل دستمزد بیشتر می‌گیرن. مدتش بسته به سابقه و تأهل از ۶ تا ۵۰ ماهه و همین مدت جزو سابقه بازنشستگیت هم حساب می‌شه. حداقل ۶ ماه سابقه و ثبت درخواست تا ۳۰ روز بعد از بیکاری هم لازمه. جزئیات و مسیر ثبت‌نامش رو تو شرایط بیمه بیکاری گفتیم.

مستمری بازنشستگی بیمه کارفرمایی

فرمول مستمری بین بیمه کارفرمایی، اختیاری و خویش‌فرما فرق نمی‌کنه. به ازای هر سال سابقه، یک‌سی‌ام متوسط دستمزد دو سال آخرت مستمری می‌گیری. با ۳۰ سال سابقه مثلاً، مستمریت برابر متوسط دستمزد همون دو سال آخر درمیاد.

راه‌های اصلی بازنشستگی تأمین اجتماعی اینان:

1. آقایون ۶۰ سال و خانم‌ها ۵۵ سال، با ۲۰ سال سابقه
2. همین سن‌ها با ۱۰ تا ۲۰ سال سابقه، با مستمری به نسبت سابقه
3. ۳۰ سال سابقه، به شرط ۵۰ سال سن برای آقایون و ۴۵ سال برای خانم‌ها
4. ۳۵ سال سابقه، بدون شرط سن

از مرداد ۱۴۰۳ هم ماده ۲۹ قانون برنامه هفتم اجرا شد. هر بیمه‌شده‌ای که اون موقع کمتر از ۲۸ سال سابقه داشت، حالا بسته به سابقه‌ش چند ماه تا ۵ سال بیشتر باید بیمه بده. البته سابقه لازم از ۳۵ سال برای آقایون و ۳۰ سال برای خانم‌ها بیشتر نمی‌شه و این افزایش برای آقایون تو ۶۲ سالگی و برای خانم‌ها تو ۵۵ سالگی متوقف می‌شه.

پس تو بازنشستگی، فرق اصلی تو دستمزدیه که روش بیمه پرداخت شده. حقوق‌بگیری که کارفرما با حقوق واقعیش بیمه‌ش کرده، معمولاً مستمری بهتری می‌گیره. خویش‌فرمایی که سی سال با حداقل دستمزد بیمه داده، آخرش هم به حداقل مستمری می‌رسه.

مقایسه معایب و مزایای بیمه خویش فرما و کارفرما

بیمه کارفرمایی برای خود کارگر ارزون‌ترین حالته: فقط ۷ درصد از حقوقت کم می‌شه و کامل‌ترین پوشش رو می‌گیری. ضعفش اینه که کنترلش دست تو نیست. بعضی کارفرماها حقوق رو کمتر از واقعیت تو لیست می‌زنن، روزهای کمتری رد می‌کنن یا چند ماه لیست نمی‌فرستن. با قطع شدن کار هم سابقه‌ت می‌خوابه. برای همین هر چند وقت یه بار، سابقه‌ت رو از سامانه تأمین اجتماعی یا اپ «تأمین من» نگاه کن.

بیمه اختیاری و خویش‌فرما کنترل رو می‌دن دست خودت. دستمزد رو خودت انتخاب می‌کنی و سابقه‌ت به کارفرما بند نیست. در عوض گرونه: تو اختیاری ۲۷ درصد رو کامل خودت می‌دی، اونم در برابر ۷ درصدی که یه حقوق‌بگیر می‌ده. بیمه بیکاری هم نداره، شرط سنی داره و یه دیرکرد ساده می‌تونه قرارداد اختیاری رو باطل کنه. تو نرخ‌های ۱۲ و ۱۴ درصد خویش‌فرما هم پوشش خیلی محدودتره.

خلاصه معایب بیمه کارفرمایی و اختیاری این‌جوری می‌شه: کارفرمایی دست تو نیست، اختیاری روی جیبت سنگینی می‌کنه.

تفاوت بیمه کارفرما و خویش فرما در چه مواردی است؟

جدول زیر تفاوت بیمه خویش فرما و کارفرما رو کنار بیمه اختیاری نشون می‌ده؛ تفاوت بیمه اجباری و بیمه اختیاری هم همین‌جا معلومه:

روش‌های پرداخت حق بیمه خویش فرما و کارفرما

کارفرما هر ماه لیست بیمه رو از سامانه خدمات غیرحضوری تأمین اجتماعی (es.tamin.ir) می‌فرسته و حق بیمه رو همون‌جا پرداخت می‌کنه. مهلتش تا آخر ماه بعده؛ مثلاً لیست مهر تا آخر آبان. تو لیست، روزهای کارکرد و حقوق هر نفر ثبت می‌شه و یه روز جاافتاده یعنی یه روز سابقه کمتر برای اون آدم. شرکت‌هایی که ورود و خروج رو با نرم افزار حضور و غیاب ثبت می‌کنن، روزهای کارکرد رو مستقیم از همون برمی‌دارن. تو نرم افزارهای حقوق و دستمزد هم سهم ۷ درصد خودکار کم می‌شه و فایل لیست بیمه آماده تحویل می‌گیری. برای سر درآوردن از خود محاسبه‌ها، صفر تا صد محاسبه حقوق و دستمزد رو بخون. کنار بیمه، مالیات حقوق چیست هم سؤالیه که هر ماه پای فیش حقوقی وسط میاد.

خویش‌فرما و اختیاری بعد از بستن قرارداد با شعبه، حق بیمه رو ماهانه از همون سامانه یا اپ «تأمین من» پرداخت می‌کنن. تو بیمه اختیاری حواست به مهلت باشه: حق بیمه هر ماه رو حداکثر تا آخر دو ماه بعدش باید بدی. حق بیمه فروردین مثلاً تا آخر خرداد مهلت داره. دیرتر بشه، قرارداد از همون ماهی که پرداخت نشده لغو می‌شه و باید دوباره درخواست بدی.

جمع بندی

سؤال «بیمه کارفرمایی بهتر است یا اختیاری؟» برای حقوق‌بگیر جواب ثابتی داره: بیمه کارفرمایی، چون کمترین سهم رو تو می‌دی و بیشترین پوشش رو می‌گیری. کار تو اینجا انتخاب نیست، نظارته: ببین کارفرما با حقوق واقعی و همه روزهای کارکرد بیمه‌ت می‌کنه یا نه.

بدون کارفرما، با سابقه قبلی و بودجه کافی، بیمه اختیاری نزدیک‌ترین چیز به بیمه کارگریه. بودجه محدودتر باشه، خویش‌فرما هم راه خوبیه؛ فقط نرخ ۱۸ درصد رو به ۱۲ درصد ترجیح بده که خانواده‌ت بی‌پشتوانه نمونن.

ما تو شرکت نرم افزاری پویش نرم‌افزار حضور و غیاب و حقوق و دستمزد می‌سازیم؛ همون ابزارهایی که کارکرد و حقوق هر نفر رو قبل از رفتن به لیست بیمه حساب می‌کنن.

سوالات متداول

می‌شه همزمان بیمه کارفرمایی و اختیاری داشت؟

نه. شرط بیمه اختیاری، نداشتن بیمه اجباریه. سر کار که بری، سابقه‌ت از طریق کارفرما ثبت می‌شه.

سابقه بیمه اختیاری و کارگری روی هم حساب می‌شن؟

آره. همه این سابقه‌ها تو تأمین اجتماعی ثبت می‌شن و برای بازنشستگی کنار هم جمع می‌شن.

کارفرما بیمه‌م نکرده؛ چی کار کنم؟

به شعبه تأمین اجتماعی محل کارت شکایت بده. بازرس بررسی می‌کنه و کار کردنت ثابت بشه، کارفرما باید حق بیمه همه اون مدت رو با جریمه بده.

بیمه خویش‌فرما رو با حداقل دستمزد بخرم یا بیشتر؟

بستگی به بودجه‌ت داره. فقط یادت باشه مستمری از متوسط دستمزد دو سال آخرت حساب می‌شه و هر قدر اون پایین‌تر باشه، حقوق بازنشستگیت هم کمتره.