راهنمای جامع کسورات حقوق و دستمزد

از حقوقی که در قرارداد یا حکم کارگزینی ثبت شده تا پولی که آخر ماه به حسابت میاد، ممکنه چند میلیون تومان اختلاف وجود داشته باشه. حق بیمه، مالیات، قسط وام و مساعده از جمله مواردی هستن که این اختلاف رو ایجاد می‌کنن. البته هر کدوم قانون خودشون رو دارن و کارفرما اجازه نداره به دلخواه از حقوقت کم کنه. تو این مقاله از شرکت نرم افزاری پویش قراره در مورد کسورات حقوق و دستمزد صحبت کنیم اینکه چطوری محاسبه می‌شه و تو کدوم قسمت از فیش حقوقی پیداش میشه

کسورات حقوق و دستمزد به زبان ساده

کسورات حقوق، مبالغی هستن که از حقوق و مزایای ناخالص کم می‌شن. مبلغی که بعد از این کسرها باقی می‌مونه، حقوق خالص یا دریافتی نهاییه.

فرمول محاسبه ساده است:

حقوق خالص = حقوق ناخالص − مجموع کسورات

برای مثال، اگر حقوق ناخالص فردی ۵۰ میلیون تومان باشه و مجموع کسوراتش به ۵ میلیون تومان برسه، دریافتی خالصش ۴۵ میلیون تومان خواهد بود.

انواع کسورات حقوق و دستمزد کدامند؟

۱- کسورات قانونی حقوق (اجباری)

این گروه شامل مبالغیه که طبق قانون باید محاسبه و کسر بشن.

حق بیمه سهم کارگر: در حالت معمول، ۷ درصد از حقوق و مزایای مشمول بیمه به سهم کارگر اختصاص داره. سهم کارفرما جداگانه محاسبه می‌شه و نباید از حقوق کارگر کم بشه.

مالیات بر درآمد حقوق:مالیات بر اساس درآمد مشمول مالیات و نرخ‌های پلکانی تعیین‌شده در قانون بودجه محاسبه می‌شه. در سال ۱۴۰۵، درآمد مشمول مالیات ماهانه تا ۴۰ میلیون تومان از مالیات معافه و برای مبالغ بالاتر، نرخ‌های پلکانی اعمال می‌شن. بعضی مزایا هم معافیت جداگانه دارن.

احکام قضایی و بدهی‌های قانونی: اگر کارگر به کارفرما بدهکار باشه، برداشت از حقوق باید با رعایت ماده ۴۴ قانون کار انجام بشه. طبق این ماده، برداشت با حکم دادگاه فقط از مازاد بر حداقل مزد مجازه و نباید از یک‌چهارم کل مزد بیشتر بشه. نفقه افراد واجب‌النفقه تابع مقررات جداگانه است.

۲- کسورات توافقی و اختیاری حقوق

بعضی کسورات به وام، مساعده یا تعهدات مالی کارمند مربوط می‌شن. از جمله:

1. اقساط وام پرسنلی: مبلغی که طبق توافق برای بازپرداخت وام از حقوق کم می‌شه.
2. مساعده و پیش‌پرداخت: پولی که کارمند پیش از موعد حقوق دریافت کرده و هنگام تسویه از دریافتیش کم می‌شه.
3. حق عضویت صندوق‌ها و تعاونی‌ها: مبالغی که فرد طبق ضوابط عضویت متعهد به پرداختش شده.
4. بیمه تکمیلی: سهم پرداختی کارمند طبق قرارداد مربوط.
5. خسارت به اموال کارفرما:کارفرما نمی‌تونه صرفاً با ادعای خسارت، مبلغ دلخواهی از حقوق کم کنه؛ برداشت باید مبنای قانونی داشته باشه.

چه مواردی مشمول کسورات حقوق نمی‌شوند؟ (معافیت‌ها)

برای تشخیص کسورات، باید وضعیت بیمه و مالیات هر قلم رو جداگانه بررسی کنی. ممکنه مزایایی مشمول بیمه باشن، اما از مالیات معاف بشن.

در سال ۱۴۰۵، بخشنامه جدید مالیاتی منتشرشده در مهرماه، کمک‌هزینه مسکن، عائله‌مندی، حق اولاد و بن خواربار رو در حدود متعارف و مبالغ مصوب، مشمول ضوابط عدم تعلق مالیات شناخته شدن. البته این معافیت به معنی معافیت نامحدود هر پرداختی با این عنوان‌ها نیستش.

فرمول و نحوه محاسبه کسورات حقوق و دستمزد

فرمول محاسبه بیمه سهم کارگر

برای محاسبه بیمه، اول مجموع اقلام مشمول بیمه رو به دست بیار بعدش اونو در ۷ درصد ضرب کن.

بیمه سهم کارگر = حقوق و مزایای مشمول بیمه × ۰٫۰۷

مثلاً اگر مجموع اقلام مشمول بیمه ۴۰ میلیون تومان باشه:

۴۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۰٫۰۷ = ۲,۸۰۰,۰۰۰ تومان

در این حالت، ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان از حقوق فرد بابت سهم بیمه کسر می‌شه.

فرمول محاسبه مالیات حقوق

مالیات حقوق در سال ۱۴۰۵ به‌صورت پلکانی محاسبه می‌شه. جدول زیر نرخ هر بخش از درآمد ماهانه رو نشون می‌ده:

این نرخ‌ها فقط روی بخش مربوط به هر پله اعمال می‌شن. برای مثال، اگر درآمد مشمول مالیات ماهانه ۵۰ میلیون تومان باشه و معافیت ۴۰ میلیون تومانی شامل فرد بشه، محاسبه به این صورت خواهد بود:

(۵۰ – ۴۰) میلیون تومان × ۱۰٪ = ۱ میلیون تومان مالیات

در محاسبه واقعی، اول درآمد مشمول مالیات و معافیت‌های مربوط مشخص می‌شن و بعد نرخ هر پله روی بخش مربوط به خودش اعمال می‌شه.

یک نمونه مثال واقعی از محاسبه کسورات حقوق

فرض کنیم کارمندی در سال ۱۴۰۵، ماهانه ۵۰ میلیون تومان حقوق ناخالص داره. برای اینکه حساب و کتاب راحت‌تر باشه فرض می‌کنیم کل مبلغ مشمول بیمه و مالیاته و فرد قسط وام یا کسورات دیگه‌ای نداره.

پس دریافتی خالص این کارمند ۴۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومانه.

این مثال با فرض مشمول بودن کل حقوق محاسبه شده ولی تو فیش واقعی، ترکیب مزایا و معافیت‌های هر فرد می‌تونه نتیجه رو به طور کل تغییر بده.

سقف مجاز کسورات حقوق طبق ماده ۴۵ قانون کار

ماده ۴۵ قانون کار مواردی رو مشخص کرده که کارفرما اجازه داره از مزد کارگر برداشت کنه. این موارد شامل مساعده پرداخت‌شده، اقساط وام کارفرما طبق ضوابط، اضافه‌پرداخت ناشی از اشتباه محاسبه، اجاره خانه سازمانی با توافق طرفین و مبالغ تعهدشده بابت خرید از تعاونی مصرف کارگاهه. برداشت‌هایی که قانون صراحتاً اجازه داده نیز در همین چارچوب قرار می‌گیرن.

ماده ۴۵ یک سقف درصدی یکسان برای تمام کسورات تعیین نکرده؛ محدودیت یک‌چهارم در ماده ۴۴ و درباره بدهی کارگر به کارفرما در شرایط مقرر در همون ماده مطرح شده.

نحوه نمایش کسورات در فیش حقوقی

تو فیش حقوقی، کسورات معمولاً به تفکیک درج می‌شن. برای بررسی مبلغ دریافتی، این ردیف‌ها رو پیدا کن:

1. حق بیمه سهم کارگر
2. مالیات حقوق
3. اقساط وام یا مساعده
4. سهم بیمه تکمیلی
5. سایر برداشت‌های مجاز

مجموع این مبالغ از حقوق ناخالص کم می‌شه و خالص پرداختی به دست میاد. اگر مبلغی غیرمنتظره بود، ردیف مربوط و مبنای محاسبه‌اش رو بررسی کن.

برای واحد مالی شرکت‌ها، استفاده از نرم افزار حقوق و دستمزد می‌تونه محاسبه بیمه، مالیات، اقساط و تهیه فیش حقوقی رو ساده‌تر کنه. اگر می‌خوای اجزای حقوق و مزایای سال جاری رو هم بررسی کنی، مقاله حقوق اداره کار ۱۴۰۵ اطلاعات تکمیلی رو در اختیارت می‌ذاره.

پرسش‌های متداول

۱- آیا کارفرما می‌تواند بابت خسارت، مستقیماً از حقوق کارگر کم کند؟

نه. صرف ادعای خسارت برای برداشت از حقوق کافی نیست و باید مبنای قانونی برداشت رعایت بشه.

۲- آیا مساعده از حقوق ماهانه کسر می‌شود؟

بله، مبلغ مساعده‌ای که قبلاً پرداخت شده، هنگام تسویه از دریافتی کارمند کم می‌شه.

۳- اگر مبلغ کسورات در فیش حقوقی اشتباه باشد، چه کار کنیم؟

اول ردیف‌های بیمه، مالیات و سایر برداشت‌ها رو بررسی کن و موضوع رو با واحد مالی یا منابع انسانی در میون بذار تا محاسبه و مستنداتش اصلاح یا روشن بشه.

۴- آیا همه مزایای حقوقی مشمول بیمه و مالیات هستند؟

نه اینطوری نیست. وضعیت هر مزایا به مقررات بیمه و مالیات مربوط بستگی داره و ممکنه یک قلم از یکی مشمول باشه و از یکی دیگه معاف.